Πάολα Ρεβενιώτη: Τυλιγμένο με τη σημαία του ουράνιου τόξου το φέρετρό της στο τελευταίο «αντίο» – Σπαρακτικές φωτογραφίες

Σήμερα, Σάββατο 11 Ιουλίου η Πάολα Ρεβενιώτη οδηγήθηκε στην τελευταία της κατοικία με πλήθος κόσμου να δίνει το «παρών» στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών προκειμένου να την αποχαιρετήσουν για τελευταία φορά. Ο θάνατος της τρανς ακτιβίστριας προκάλεσε ανείπωτη θλίψη και βαρύ πένθος τόσο στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα όσο και στους οικείους της. Η ίδια έδωσε μία άνιση μάχη με τον καρκίνο και άφησε την τελευταία της πνοή σε ηλικία 68 ετών αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στους κοινωνικούς αγώνες της χώρας.

Φωτογραφίες από την κηδεία της Πάολας Ρεβενιώτη

Η οικογένεια, οι φίλοι και όλοι όσοι θαύμαζαν το έργο της βρέθηκαν σήμερα στο νεκροταφείο της Αθήνας προκειμένου να την αποχαιρετήσουν με το κλίμα να είναι ιδιαίτερα βαρύ. Μάλιστα, συγκινητικό είναι το γεγονός ότι το φέρετρό της ήταν τυλιγμένο με την σημαία του ουράνιου τόξου, δείχνοντας με αυτή την κίνηση σεβασμό προς την εμβληματική και πρωτοπόρα προσωπικότητα του ελληνικού ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος.

Η ζωή της ξεκίνησε πολύ μακριά από όσα έμελλε να ακολουθήσουν. Στα μέσα της δεκαετίας του ’60, στα Μανιάτικα του Πειραιά, σε μια γειτονιά όπου κυριαρχούσαν τα στερεότυπα της «σκληρής αρρενωπότητας», μεγάλωνε ένα μικρό αγόρι, ο Παύλος. Ήταν παιδί ενός σύντομου γάμου, που έγινε περισσότερο για να αναγνωριστεί το παιδί παρά από πραγματική επιθυμία των γονιών του να χτίσουν οικογένεια. Όσο μεγάλωνε, όμως, γινόταν ολοένα και πιο φανερό ότι δεν έμοιαζε με τα υπόλοιπα αγόρια της εποχής του. Ένιωθε διαφορετικός και σε μια κοινωνία όπου τέτοιες διαφορές θεωρούνταν σχεδόν αμαρτία, ήξερε ότι δεν υπήρχε χώρος για εκείνον.

Έτσι πήρε ίσως τη δυσκολότερη απόφαση της ζωής του. Άφησε πίσω οικογένεια, γειτονιά και ό,τι γνώριζε, ξεκινώντας ένα ταξίδι χωρίς χάρτη, γεμάτο κινδύνους, μοναξιά αλλά και μια ακατανίκητη επιθυμία να ζήσει ελεύθερα. Ο Παύλος έγινε η Πάολα. Και η Πάολα Ρεβενιώτη εξελίχθηκε σε μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της queer ιστορίας στην Ελλάδα. Δεν προσπάθησε ποτέ να γίνει αποδεκτή αλλάζοντας τον εαυτό της. Αντίθετα, επέλεξε να πηγαίνει πάντα κόντρα στο ρεύμα, να προκαλεί και να υπερασπίζεται την ύπαρξή της σε εποχές όπου οι τρανς γυναίκες και οι ομοφυλόφιλοι ζούσαν στο περιθώριο, αντιμετωπίζοντας καθημερινά τον χλευασμό, τη βία και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Η ίδια είχε μιλήσει με απόλυτη ειλικρίνεια για εκείνα τα χρόνια. Σε μια αυτοβιογραφική συνέντευξη στη Lifo είχε εξομολογηθεί: «Έφυγα από το σπίτι μου μικρή, δεν μπορείς να μένεις σε αυτή την γειτονιά και να κάνεις αυτή την ζωή». Η επιστροφή στην οικογένειά της άργησε πολλά χρόνια. Όπως είχε αποκαλύψει, η μητέρα της φρόντισε τα υπόλοιπα παιδιά της, όμως η ίδια ένιωθε πάντα πως ήταν ο διαφορετικός άνθρωπος της οικογένειας. «Όσο και αν με αγάπαγε ήμουν πάντα ο διαφορετικός», είχε πει με πικρία.

Η Συγγρού
Στα 16 της χρόνια προσπαθούσε απλώς να επιβιώσει. Και η λεωφόρος Συγγρού έγινε το δεύτερο σπίτι της. Εκεί, μέσα στις σκοτεινές γωνιές και τους παράδρομους, άρχισε να εργάζεται ως σεξεργάτρια, σε μια εποχή όπου δεν υπήρχε καν ο όρος «τρανς» και ακόμη και μέσα στην ίδια την ομοφυλοφιλική κοινότητα η θηλυπρέπεια αντιμετωπιζόταν με προκατάληψη. Η εικόνα της με τις χαρακτηριστικές κόκκινες γόβες να περπατά στη Συγγρού έμεινε χαραγμένη στη μνήμη πολλών. Όσοι τη γνώρισαν μιλούσαν για μια γυναίκα που μπορούσε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να μεταμορφωθεί από μια τρυφερή ύπαρξη που παρηγορούσε έναν άνθρωπο, σε μια ατρόμητη μαχήτρια, έτοιμη να συγκρουστεί με όποιον απειλούσε τους ανθρώπους της.

Πάολα Ρεβενιώτη
Η είσοδός της σε εκείνο τον κόσμο δεν έγινε ήρεμα. Έγινε με θράσος, αποφασιστικότητα, ένταση και πολλές φορές με συγκρούσεις. Ήξερε πολύ καλά ότι θα πλήρωνε ακριβά την επιλογή της να ζήσει όπως πραγματικά ένιωθε, όμως δεν έκανε ποτέ πίσω.

Η γνωριμία με τον Κώστα Ταχτσή
Καθοριστικό ρόλο στη ζωή της έπαιξε η γνωριμία της με τον μεγάλο συγγραφέα Κώστα Ταχτσή. Εκείνος διέκρινε κάτι ξεχωριστό στην προσωπικότητά της και την έβαλε στον στενό του κύκλο. Η ίδια δεν έκρυψε ποτέ πόσο σημαντική ήταν αυτή η σχέση για την πνευματική της εξέλιξη. «Η παρέα του Ταχτσή με βοήθησε να αναπτυχθώ πνευματικά, να μη γίνω ένα αγρίμι της Συγγρού. Αν δεν είχα παιδεία, μόρφωση και κάποιο επίπεδο θα είχα καταντήσει σαν τις περισσότερες της γενιάς μου: τρελαμένη, πρεζάκι ή δεν θα υπήρχα», είχε δηλώσει χρόνια αργότερα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Κώστας Ταχτσής
Ταχτσής: Εκδιδόταν ντυμένος γυναίκα – Η διπλή ζωή του συγγραφέα και η ανατριχιαστική δολοφονία του που δεν εξιχνιάστηκε ποτέ
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 έκανε κάτι που για την εποχή θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητο. Κυκλοφόρησε το περιοδικό «Κράξιμο», το πρώτο ελληνικό έντυπο αφιερωμένο στην ομοφυλοφιλική κουλτούρα και την ελεύθερη έκφραση. Το περιοδικό τυπωνόταν σε χαρακτηριστικό ροζ χαρτί και μέσα από τις σελίδες του φιλοξενούνταν κείμενα, φωτογραφίες, συνεντεύξεις και μαρτυρίες που κανένα άλλο μέσο δεν τολμούσε να δημοσιεύσει.

Ανάμεσα στα πιο δυνατά κείμενά της ξεχώριζε το «Εγώ η πόρνη», όπου περιέγραφε χωρίς περιστροφές τη ζωή της στη Συγγρού, γράφοντας: «Επί πέντε χρόνια εκδίδομαι στην Λεωφόρο Συγγρού, στη λεωφόρο όπου αισθάνομαι τόσο έντονα την αγριότητα, την μοναξιά και την φρίκη αυτής της κοινωνίας».

Ρεβενιώτη
Το περιοδικό γνώρισε τεράστια απήχηση. Τα πρώτα 3.000 αντίτυπα εξαφανίστηκαν μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Στις σελίδες του έγραφαν προσωπικότητες όπως ο Ηλίας Πετρόπουλος και ο Κώστας Ταχτσής, δημοσιεύονταν ποιήματα της Κατερίνας Γώγου, συνεντεύξεις της Μαλβίνας και του Ντίνου Χριστιανόπουλου, αλλά και προσωπικές ιστορίες ομοφυλόφιλων και τρανς ανθρώπων που μέχρι τότε δεν είχαν φωνή.

Η επιτυχία, όμως, έφερε και αντιδράσεις. Το 1983 ένας πρώην διοικητής της Ασφάλειας την μήνυσε για προσβολή των χρηστών ηθών και διακίνηση πορνογραφικού υλικού. Η Πάολα καταδικάστηκε σε τέσσερις μήνες φυλάκιση και μεγάλο χρηματικό πρόστιμο. Παρ’ όλα αυτά, δεν λύγισε. Αντίθετα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ΛΟΑΤΚΙ+ φορείς από το εξωτερικό κινητοποιήθηκαν υπέρ της, μετατρέποντας την υπόθεσή της σε σύμβολο του αγώνα για την ελευθερία της έκφρασης.

Η ίδια συνέχισε να εκδίδει το «Κράξιμο» μέχρι το 1993, θεωρώντας ότι τότε είχε ολοκληρώσει τον κύκλο του. Παράλληλα εξελίχθηκε σε ακτιβίστρια, φωτογράφο, δημιουργό ντοκιμαντέρ και μια από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές υπεράσπισης των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας στην Ελλάδα.

Στα χρόνια που ακολούθησαν εμφανίστηκε πολλές φορές στην τηλεόραση, μιλώντας χωρίς φόβο για τη διαφορετικότητα, τις διακρίσεις, τη βία και την ανάγκη μιας κοινωνίας πιο ανοιχτής και πιο ανθρώπινης. Δεν δίσταζε ποτέ να συγκρουστεί, ακόμη κι όταν γνώριζε ότι θα δεχόταν επιθέσεις.

Η μάχη με τον καρκίνο
Τελικά, αυτό που δεν κατάφεραν να κάνουν ούτε οι προκαταλήψεις, ούτε οι συλλήψεις, ούτε οι δικαστικές περιπέτειες, ούτε ο κοινωνικός αποκλεισμός, το έκανε ο καρκίνος. Η Πάολα Ρεβενιώτη έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω της μια ιστορία γεμάτη μάχες, αντιφάσεις, πόνο αλλά και αμέτρητες νίκες για ολόκληρη την ελληνική ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα.

Για πολλούς δεν ήταν απλώς μια τρανς γυναίκα ή μια ακτιβίστρια. Ήταν ένας άνθρωπος που αρνήθηκε να ζήσει σύμφωνα με τους κανόνες που του επέβαλαν οι άλλοι. Έζησε όπως επέλεξε, πλήρωσε το τίμημα των επιλογών της και κατάφερε να αφήσει το δικό της αποτύπωμα στην ιστορία, ανοίγοντας δρόμους για τις επόμενες γενιές που διεκδίκησαν το δικαίωμα να είναι ο εαυτός τους.