Ο Φεβρουάριος είναι αναμφισβήτητα ο πιο ιδιαίτερος μήνας του έτους. Είναι ο μήνας που μας κάνει να αναρωτιόμαστε κάθε φορά «πόσο έχει σήμερα;», ο μήνας των ερωτευμένων, αλλά και ο μήνας που, ιστορικά και αστρονομικά, αποτελεί το μεγαλύτερο «παζλ» του ημερολογίου μας. Ενώ οι υπόλοιποι μήνες εναλλάσσονται μεταξύ 30 και 31 ημερών, ο Φεβρουάριος μένει πεισματικά στις 28, με μια μικρή «ένεση» ζωής κάθε…
Ο Φεβρουάριος είναι αναμφισβήτητα ο πιο ιδιαίτερος μήνας του έτους. Είναι ο μήνας που μας κάνει να αναρωτιόμαστε κάθε φορά «πόσο έχει σήμερα;», ο μήνας των ερωτευμένων, αλλά και ο μήνας που, ιστορικά και αστρονομικά, αποτελεί το μεγαλύτερο «παζλ» του ημερολογίου μας. Ενώ οι υπόλοιποι μήνες εναλλάσσονται μεταξύ 30 και 31 ημερών, ο Φεβρουάριος μένει πεισματικά στις 28, με μια μικρή «ένεση» ζωής κάθε τέσσερα χρόνια.
Γιατί όμως συνέβη αυτό; Ήταν αποτέλεσμα μιας πολιτικής ίντριγκας στην Αρχαία Ρώμη ή μια αναγκαία αστρονομική προσαρμογή; Η απάντηση κρύβεται κάπου ανάμεσα στις δεισιδαιμονίες των Ρωμαίων και την αδυναμία της Γης να συγχρονιστεί απόλυτα με το ρολόι μας.
Η Ρωμαϊκή καταγωγή: Όταν ο Φεβρουάριος δεν υπήρχε καν
Για να καταλάβουμε γιατί ο Φεβρουάριος είναι τόσο σύντομος, πρέπει να ταξιδέψουμε πίσω στον 8ο αιώνα π.Χ., στην εποχή του Ρωμύλου, του πρώτου βασιλιά της Ρώμης. Το πρώτο ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν… ελλιπές. Είχε μόνο 10 μήνες, ξεκινούσε τον Μάρτιο (Martius) και τελείωνε τον Δεκέμβριο.
Το πιο εντυπωσιακό; Οι Ρωμαίοι απλώς αγνοούσαν τις περίπου 60 ημέρες του χειμώνα που μεσολαβούσαν από το τέλος του Δεκεμβρίου μέχρι την αρχή της άνοιξης. Για μια κοινωνία αγροτική, ο χειμώνας δεν είχε σημασία, καθώς δεν υπήρχαν σοδειές. Ήταν μια «νεκρή» περίοδος χωρίς όνομα.
VIRAL
Όλα άλλαξαν με τον διάδοχο του Ρωμύλου, τον Νουμά Πομπίλιο. Εκείνος αποφάσισε να ευθυγραμμίσει το ημερολόγιο με τους 12 σεληνιακούς κύκλους. Έτσι, πρόσθεσε τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο στο τέλος του έτους. Όμως, οι Ρωμαίοι είχαν μια ακλόνητη δεισιδαιμονία: πίστευαν ότι οι ζυγοί αριθμοί φέρνουν κακή τύχη. Ο Νουμάς προσπάθησε να κάνει όλους τους μήνες περιττούς (29 ή 31 ημέρες). Όμως, για να φτάσει το σύνολο των ημερών του έτους τις 355 (ώστε να συμβαδίζει με τη σελήνη), ένας μήνας έπρεπε αναγκαστικά να είναι ζυγός. Έτσι, «θυσιάστηκε» ο τελευταίος μήνας του έτους, ο Φεβρουάριος, στον οποίο δόθηκαν 28 ημέρες. Ο Φεβρουάριος πήρε το όνομά του από τα «Februa», τις τελετές εξαγνισμού που γίνονταν τότε, θυμίζοντας κάτι σαν μια ετήσια «γενική καθαριότητα» πριν την έλευση του νέου έτους τον Μάρτιο.
Φωτογραφία: shutterstock
Το σεληνιακό ημερολόγιο των 355 ημερών άρχισε γρήγορα να παρουσιάζει προβλήματα. Οι εποχές άρχισαν να «γλιστρούν» και οι γιορτές της συγκομιδής έπεφταν μέσα στον χειμώνα. Το 46 π.Χ., ο Ιούλιος Καίσαρ, με τη βοήθεια του Αλεξανδρινού αστρονόμου Σωσιγένη, αποφάσισε να επιβάλει το ηλιακό ημερολόγιο (Ιουλιανό).
Εγκατέλειψε τη σελήνη και υιοθέτησε το έτος των 365 ημερών. Πρόσθεσε ημέρες στους μήνες για να φτάσει αυτόν τον αριθμό, αλλά άφησε τον Φεβρουάριο στις 28 ημέρες, καθώς ήταν ήδη καθιερωμένος ως ο μήνας των τελετών.
Ωστόσο, οι αστρονόμοι γνώριζαν κάτι κρίσιμο: Η Γη δεν χρειάζεται ακριβώς 365 ημέρες για να περιφερθεί γύρω από τον Ήλιο, αλλά περίπου 365 ημέρες και 6 ώρες. Αυτές οι 6 ώρες που περισσεύουν κάθε χρόνο, αν αγνοηθούν, μέσα σε 100 χρόνια θα οδηγούσαν σε μια απόκλιση 24 ημερών στο ημερολόγιο.Η λύση ήταν απλή και ευφυής: Κάθε τέσσερα χρόνια, αυτές οι 6 ώρες αθροίζονταικαι σχηματίζουν μία ολόκληρη ημέρα. Αυτή η ημέρα προστέθηκε στον Φεβρουάριο, που έγινε ο μήνας-ρυθμιστής του χρόνου.
Το όνομα «δίσεκτο» έχει και αυτό τις ρίζες του στη Ρώμη. Οι Ρωμαίοι δεν πρόσθεταν την 29η ημέρα στο τέλος του μήνα, αλλά την «διπλασίαζαν» εμβόλιμα μετά την 24η Φεβρουαρίου. Η 24η Φεβρουαρίου ονομαζόταν «έκτη ημέρα πριν τις Καλένδες του Μαρτίου» (ante diem sεxtum Kalendas Martias). Όταν πρόσθεταν τη δεύτερη ημέρα, την ονόμαζαν «δις έκτη» (bis sεxtum). Από εκεί προέκυψε η λέξη δίσεκτο.
Στην ελληνική παράδοση, το δίσεκτο έτος συνοδεύεται από την πρόληψη ότι φέρνει κακοτυχία, ειδικά για τους γάμους. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι μια απόλυτα ορθολογική μαθηματική πράξη που κρατά τις εποχές στη θέση τους.
Φωτογραφία: shutterstock
Σήμερα χρησιμοποιούμε το Γρηγοριανό Ημερολόγιο (από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ’ το 1582), το οποίο τελειοποίησε τον κανόνα του Καίσαρα. Επειδή το πλεόνασμα δεν είναι ακριβώς 6 ώρες αλλά λίγο λιγότερο, ο κανόνας για το πότε έχουμε 29 Φεβρουαρίου είναι ο εξής:
- Το έτος πρέπει να διαιρείται ακριβώς με το 4.
- Αν διαιρείται με το 100 (έτη αιώνων), δεν είναι δίσεκτο, εκτός αν…
- Διαιρείται ακριβώς και με το 400.
Για παράδειγμα, το έτος 2000 ήταν δίσεκτο, αλλά το 2100 δεν θα είναι.
Ο Φεβρουάριος των 28 ή 29 ημερών είναι το «ζωντανό» απολίθωμα της ιστορίας μας. Είναι το αποτέλεσμα ρωμαϊκών προκαταλήψεων, αυτοκρατορικών αποφάσεων και της ανάγκης του ανθρώπου να συγχρονίσει τη ζωή του με τον κοσμικό χορό των πλανητών. Χωρίς αυτή την 29η ημέρα, τα Χριστούγεννα θα κατέληγαν κάποια στιγμή να γιορτάζονται μέσα στο κατακαλόκαιρο. Έτσι, ο «μικρός» του ημερολογίου είναι στην πραγματικότητα ο πιο σημαντικός θεματοφύλακας της χρονικής μας σταθερότητας.
Δείτε και αυτά